Eggersmann Poland - pasze i suplementy dla koni.

Marka Eggersmann od 50 lat jest jednym z wiodących producentów pasz dla koni w Niemczech i Europie. W swojej ofercie posiada pasze , pasze specjalistyczne, witaminy, suplementy diety. Wychodząc na...

WAPŃ I FOSFOR – KLUCZOWE PIERWIASTKI W ŻYWIENIU KONI

Opiekunowie koni zwykle przywiązują dużą wagę do zachowania równowagi wapnia względem fosforu w dawce żywieniowej zwierzęcia, jednak często świadomość, dlaczego jest to tak istotne, jest wciąż niewielka. Pasze objętościowe zazwyczaj charakteryzują się poprawnym stosunkiem tych pierwiastków względem siebie, zatem utrzymując konia wyłącznie na sianie czy zielonce (ewentualnie z dodatkiem innych pasz objętościowych) nie musimy aż tak skupiać się na tej kwestii. Jednak w wypadku, gdy dieta w dużej mierze oparta jest na produktach zbożowych, stosunek ten bardzo łatwo może zostać zaburzony, w istotny sposób wpływając na wchłanianie obydwu pierwiastków i negatywnie odbijając się na zdrowiu organizmu.

Z żywieniowego punktu widzenia, minerały powinny być traktowane jako grupa, a nie rozpatrywane indywidualnie. W miarę jak spożycie danego minerału wzrasta powyżej potrzeb, zwiększa się również jego ilość wchłaniana i/lub wydalana z moczem i/lub kałem. Nadmierna ilość wchłoniętego minerału może być szkodliwa. Z kolei niewchłonięta ilość może wiązać inne minerały, zmniejszając ich wchłanianie i ewentualnie prowadząc do ich niedoboru. Zasadniczo oznacza to, że wszystkie składniki mineralne współpracują ze sobą i powinny być dostępne nie tylko w prawidłowych ilościach w diecie, ale także we właściwych proporcjach. Kluczowa jest zrównoważona ilość wszystkich minerałów w diecie.

Minerałami najbardziej istotnymi w żywieniu koni są wapń, fosfor, sól (chlorek sodu), w niektórych obszarach geograficznych selen oraz niezbędne m.in. dla prawidłowego procesu wzrostu miedź i cynk. Wapń i fosfor stanowią około 70% zawartości wszystkich minerałów w organizmie oraz od 30 do 50% minerałów obecnych w mleku. Około 99% wapnia i ponad 80% fosforu w organizmie znajduje się w kościach i zębach. Jednak zarówno wapń, jak i fosfor odgrywają kluczową rolę w wielu innych funkcjach organizmu. Wapń jest niezbędny do krzepnięcia krwi, funkcjonowania błony komórkowej, zachowania funkcji wydzielniczej gruczołów, regulacji temperatury, regulacji aktywności wielu enzymów, pracy mitochondriów oraz zachowania funkcji nerwowo-mięśniowych. Natomiast fosfor jest niezbędny jako bufor, pomagając w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, a także odgrywa ważną rolę w metabolizmie energetycznym i zachowaniu wielu innych funkcji komórkowych.

Niedobór lub nadmiar wapnia i fosforu w diecie powoduje nadmierną utratę lub odkładanie się tych minerałów w tkance kostnej, przyczyniając się do chorób układu kostnego. Choroby te związane są m.in. z:

  • niewystarczającą produkcją osseiny (zapewniającej kości elastyczność i wytrzymałość), co skutkuje osteoporozą,

  • niewystarczającą mineralizacją osseiny,

  • nadmiernym wchłanianiem minerałów, co skutkuje osteodystrofią włóknistą kości (spowodowaną nadczynnością przytarczyc, do której dochodzi w efekcie nieprawidłowej przemiany wapniowo-fosforowej)

  • nadmierną mineralizacją kości, np. na skutek nadmiaru wapnia.

Niewystarczająca ilość wapnia lub fosforu w diecie jest u koni znacznie bardziej odczuwalna w skutkach, a w konsekwencji zwiększająca częstotliwość występowania chorób układu kostnego, niż na brak jakichkolwiek innych minerałów. Utrzymanie podaży tych pierwiastków na odpowiednio wysokim poziomie jest szczególnie ważna u młodych, rosnących zwierząt. Ilość niezbędna do zmaksymalizowania siły kości jest w przybliżeniu o wiele większa niż ta wymagana do zmaksymalizowania tempa wzrostu. Ponadto badania wykazały, że częstość występowania ortopedycznych chorób rozwojowych u koni jest niższa przy modelu żywienia dostarczającym większych ilości tych pierwiastków, zaś nawet ilości wyższe niż zalecane nie są szkodliwe. Z tego względu dieta pokrywająca zapotrzebowanie na te pierwiastki z nadwyżką jest znacznie lepszym wyborem niż ta, która nie pokryje tego zapotrzebowania w pełni. Jednak aby zaspokoić potrzeby zwierzęcia, dieta musi nie tylko zawierać odpowiednie ilości odpowiednich składników odżywczych, ale ponadto zwierzę musi być w stanie je wchłonąć i wykorzystać. Niektóre substancje zawarte w paszach mogą zmniejszać wchłanianie wapnia lub fosforu.

Nadmiar fosforu w diecie w jakiejkolwiek postaci wiąże wapń, uniemożliwiając jego wchłanianie. Z kolei nadmiar wapnia w diecie ma niewielki wpływ na wchłanianie fosforu. Dzieje się tak dlatego, że u konia wapń jest wchłaniany w jelicie cienkim, podczas gdy wchłanianie fosforu występuje w jelicie grubym. Większość spożywanego nadmiaru wapnia jest wchłaniana z jelita cienkiego i wydalana z moczem, nie wpływa zatem na wchłanianie fosforu z jelita grubego. Tak więc nadmiar wapnia w diecie jest znacznie mniej szkodliwy niż nadmiar fosforu. Pod warunkiem, że ilość zarówno wapnia, jak i fosforu w diecie jest wystarczająca do zaspokojenia zapotrzebowania konia, to szacuje się, że ilość wapnia w stosunku do fosforu, czyli stosunek Ca:P, w diecie dorosłego konia może wahać się od 0,8:1 do nawet 8:1, a u rosnącego konia od 0,8:1 do 3:1, nie powodując problemów. Jednakże, jako margines bezpieczeństwa i ze względu na zmienność zawartości i dostępności wapnia i fosforu w paszach, najczęściej przy bilansowaniu dawki przyjmuje się stosunek między 1:1 a 3:1 dla dorosłych koni oraz nie niższy niż 1,8:1 dla koni w okresie wzrostu. Ten stosunek Ca:P ma jednak drugorzędne znaczenie. Pierwszorzędne znaczenie ma odpowiednia ilość zarówno wapnia, jak i fosforu w diecie, aby pokryć zapotrzebowanie zwierzęcia. Jeśli dieta nie zawiera odpowiedniej ilości zarówno wapnia, jak i fosforu, ich stosunek nie ma większego znaczenia – niedobory w diecie obydwu pierwiastków będą bardziej istotne pod względem szkód w organizmie niż nieprawidłowe proporcje między nimi jako takie. Ogólnie zaś można powiedzieć, że jeśli ilość wapnia lub fosforu jest niewystarczająca do zaspokojenia potrzeb konia lub jeśli ilość jednego składnika mineralnego w stosunku do drugiego nie mieści się w tych proporcjach, mogą wystąpić zmiany kostne. Należy też zaznaczyć, że brak odpowiedniej ilości aktywnej formy witaminy D zmniejsza wchłanianie wapnia w jelitach.

Niedobór wapnia / nadmiar fosforu

Nadmiar fosforu w diecie konia występuje tylko wtedy, gdy w diecie przeważają otręby, lub gdy podawane są suplementy mineralne zawierające zbyt dużo fosforu. Część osób jest zdania, że duży udział w dawce ziaren zbóż może powodować nadmiar fosforu w diecie, jednak nie jest to do końca prawdą. Otóż ziarna zbóż zawierają tylko około dwa razy więcej fosforu, niż potrzeba do pokrycia zapotrzebowania konia niepracującego i nawet mniej, niż potrzeba do szybkiego wzrostu, ale zawierają tylko 7 do 35% wymaganej ilości wapnia. Zatem tak naprawdę to nie zawartość fosforu w zbożach jako taka jest powodem do niepokoju, a zbyt niska zawartość wapnia w diecie z ich udziałem. W przypadku stosowania diety opartej w głównej mierze na produktach zbożowych ważne jest więc uzupełnienie jej o produkty, które uzupełnią poziom wapnia. Doskonałym źródłem wapnia będzie lucerna (np. w formie sieczki Hippoluz). Znajdą tu też zastosowanie gotowe mieszanki paszowe, mające na celu bilansowanie diety opartej o zboża pod kątem zawartości tych pierwiastków, takie jak Kombi Pellets czy Horse & Pony Vollkorn Pellets. Wreszcie zapotrzebowanie na wapń, szczególnie u młodych koni, można uzupełnić poprzez dodatek suplementów, takich jak Osteomin. Stosuje się również dodatek węglanu wapnia. Jak już wspomniano, większą wagę należy przywiązać do diety zawierającej otręby (czy to pszenne, czy ryżowe), ponieważ jako produkty bogate w fosfor nie tylko łatwo mogą doprowadzić do nadmiaru tego pierwiastka w diecie (zaburzając przy tym wchłanianie wapnia), ale też zaburzyć prawidłowe proporcje między tymi pierwiastkami.

Diagnostyka niedoboru wapnia

Bez względu na przyczynę, wartości we krwi są mało miarodajne w diagnozowaniu zaburzeń równowagi wapniowej, ponieważ ulegają wahaniom. Najlepszym narzędziem do stwierdzenia niedoboru wapnia jest ocena zawartości wapnia i fosforu za pomocą analizy żywieniowej, tj. porównanie składu analitycznego paszy z zapotrzebowaniem konia na składniki odżywcze. Leczenie skutków dietetycznego niedoboru wapnia lub nadmiaru fosforu polega na korygowaniu diety poprzez zwiększanie ilości wapnia i/lub zmniejszanie ilości fosforu. Przez pierwsze dwa do trzech miesięcy powinny one dwukrotnie przekraczać zapotrzebowanie konia, po czym powinny być zmniejszone do normalnego zalecanego poziomu. Należy przy tym upewnić się, że stosunek całkowitej Ca:P w diecie wynosi mieści się w przedziale od 1:1 do 3:1. Należy unikać długotrwałego nadmiernego spożycia wapnia (ponad pięciokrotnie przekraczającego wymogi utrzymania) – w okresie rekonwalescencji może to spowodować nadmierną gęstość kości i nieodpowiednią przebudowę, co może uniemożliwić powrót wytrzymałości kości do normy po rekonwalescencji.

Najprostszą drogą do osiągnięcia dawki dostarczającej tych dwóch minerałów w odpowiedniej ilości i proporcjach jest żywienie koni dobrej jakości paszą objętościową, w razie potrzeby uzupełnioną o dodatek mineralno-witaminowy. Sprawa komplikuje się przy koniach, których zapotrzebowanie na energię wynikające z pracy jest wyższe i u których sama pasza objętościowa może nie być wystarczająca, aby je pokryć. W takim wypadku, aby mieć pewność, że dawka jest odpowiednio zbilansowana, dieta może zostać uzupełniona o gotowe mieszanki paszowe i dodatek olejów roślinnych. Jeżeli zaś dawka uwzględnia produkty zbożowe, konieczne jest dokładne przeanalizowanie jej pod tym kątem (samodzielnie lub z pomocą dietetyka) i uzupełnienie o komponenty dostarczające odpowiedniej ilości wapnia.